Sąd administracyjny – pomoc prawna

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego należy wnieść w terminie 30 dni od doręczenia decyzji ostatecznej lub postanowienia kończącego postępowanie (np. postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, postanowienia o umorzeniu postępowania). To termin zawity – jego przekroczenie skutkuje odrzuceniem skargi przez sąd. Termin liczy się od daty doręczenia decyzji (data na zwrotnym potwierdzeniu odbioru lub data awizowania przesyłki). Możliwe jest przywrócenie terminu, jeśli jego uchybienie nastąpiło bez Twojej winy – wymaga to złożenia wniosku wraz ze skargą i przedstawienia dowodów uzasadniających opóźnienie (np. choroba, pobyt za granicą).

Wniesienie skargi do WSA wiąże się z obowiązkiem uiszczenia wpisu sądowego: 100 zł dla osób fizycznych w większości spraw, 200 zł dla przedsiębiorców, osób prawnych i jednostek organizacyjnych w sprawach gospodarczych, 500 zł w sprawach z zakresu zamówień publicznych. Brak wniesienia wpisu sądowego w terminie 7 dni od wezwania skutkuje odrzuceniem skargi. Zwolnienie od wpisu sądowego przysługuje m.in. w sprawach: z zakresu pomocy społecznej, świadczeń rodzinnych, świadczeń opieki zdrowotnej, cudzoziemców w sprawach o nadanie statusu uchodźcy. Dodatkowo należy liczyć się z kosztami reprezentacji prawnej (wynagrodzenie adwokata/radcy prawnego) – zależnie od złożoności sprawy i stawek kancelarii.

Nie, sądy administracyjne (WSA i NSA) nie rozstrzygają sprawy co do istoty – nie wydają własnych decyzji administracyjnych, lecz kontrolują legalność decyzji organów. Jeśli skarga jest uzasadniona, sąd uchyla zaskarżoną decyzję i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania organowi, który wydał decyzję. Organ musi wówczas wydać nową decyzję zgodną z wytycznymi sądu (wykładnią prawa przedstawioną w uzasadnieniu wyroku). W wyjątkowych przypadkach (szczególnie rażące naruszenia prawa) sąd może stwierdzić nieważność decyzji. Jeśli organ ponownie wyda niekorzystną decyzję (naruszając wytyczne sądu), można wnieść kolejną skargę – sąd może wówczas uchylić decyzję i przekazać sprawę innemu organowi lub zobowiązać organ do wydania decyzji o określonej treści.

Tak, jeśli uważasz, że urząd skarbowy błędnie ustalił wysokość podatku (PIT, CIT, VAT, podatek od nieruchomości), możesz wnieść skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Najpierw jednak musisz wyczerpać drogę odwoławczą w postępowaniu administracyjnym – złożyć odwołanie do Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (lub organu II instancji w zależności od rodzaju sprawy). Dopiero po otrzymaniu decyzji ostatecznej (oddalającej odwołanie) możesz wnieść skargę do WSA. W skardze należy wskazać konkretne naruszenia prawa – błędy w interpretacji przepisów podatkowych, nieprawidłowe ustalenia faktyczne, niewłaściwą ocenę dowodów. Sąd zbada legalność decyzji i może ją uchylić, jeśli uzna, że organ naruszył prawo. Wówczas urząd skarbowy musi wydać nową decyzję zgodną z wykładnią sądu (co może skutkować obniżeniem podatku).

Jeśli starosta (organ nadzoru budowlanego) wydał decyzję nakazującą rozbiórkę budynku wzniesionego bez pozwolenia na budowę (samowola budowlana), możesz wnieść odwołanie do Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (WINB), a następnie – po otrzymaniu decyzji ostatecznej – skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W skardze należy wykazać, że: budynek został wzniesiony zgodnie z przepisami (np. nie wymagał pozwolenia na budowę), nie narusza przepisów prawa budowlanego, nie zagraża życiu, zdrowiu ani środowisku, organ nie uwzględnił okoliczności uzasadniających legalizację budynku (zamiast nakazu rozbiórki). Jednocześnie warto rozważyć wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji o rozbiórce (składany do WSA) – sąd może zawiesić obowiązek rozbiórki do czasu rozpoznania skargi. Alternatywą jest ubieganie się o legalizację samowoli budowlanej (wniosek o pozwolenie na budowę lub zgłoszenie zamiaru robót) – jeśli legalizacja jest możliwa, organ może odstąpić od nakazu rozbiórki.

Postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym trwa średnio 10-16 miesięcy od złożenia skargi do wydania wyroku (czas zależny od obłożenia sądu i złożoności sprawy). Sprawy pilne (np. dotyczące cudzoziemców, zagrożenia interesów strony) mogą być rozpoznawane szybciej – w trybie przyspieszonym (4-8 miesięcy). Po wydaniu wyroku WSA strona niezadowolona może wnieść skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego – postępowanie przed NSA trwa średnio 12-20 miesięcy (czasem dłużej). Łącznie postępowanie sądowoadministracyjne (WSA + NSA) może potrwać 2-3 lata w sprawach skomplikowanych. Po uprawomocnieniu się wyroku uchylającego decyzję organ administracyjny musi ponownie rozpoznać sprawę (kolejne 3-6 miesięcy na wydanie nowej decyzji).

Tak, możesz złożyć do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji (tzw. zabezpieczenie). Sąd może wstrzymać wykonanie decyzji, jeśli: wykonanie decyzji spowodowałoby dla Ciebie trudne do odwrócenia skutki (np. rozbiórka budynku, wydalenie z kraju, niewypłacalność), istnieje prawdopodobieństwo, że skarga zostanie uwzględniona (widoczne naruszenia prawa przez organ). Wstrzymanie wykonania decyzji działa do czasu prawomocnego zakończenia postępowania sądowego. Wniosek o zabezpieczenie należy złożyć razem ze skargą lub niezwłocznie po jej wniesieniu. W sprawach pilnych (np. grożące wydalenie cudzoziemca, nakaz natychmiastowego zaprzestania działalności) sąd rozpoznaje wniosek priorytetowo – orzeczenie może zapaść w ciągu kilku dni.

Skarga kasacyjna to środek prawny przysługujący od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego – wnosi się ją do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skargę kasacyjną można wnieść w terminie 30 dni od doręczenia wyroku WSA z uzasadnieniem. Podstawy skargi kasacyjnej są ograniczone – można podnosić tylko naruszenia prawa (przepisów prawa materialnego lub prawa procesowego), nie można kwestionować ustaleń faktycznych WSA. Najczęstsze zarzuty w skardze kasacyjnej: błędna wykładnia przepisów prawa przez WSA, naruszenie przepisów postępowania (np. pominięcie ważnych dowodów, brak uzasadnienia wyroku), orzeczenie przez sąd z naruszeniem prawa. NSA może: oddalić skargę kasacyjną (utrzymać wyrok WSA w mocy), uchylić wyrok WSA i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania (wskazując wykładnię prawa), uchylić wyrok WSA i orzec co do istoty (rzadziej). Skarga kasacyjna wymaga profesjonalnego sporządzenia – warto skorzystać z pomocy prawnika specjalizującego się w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

Tak, strona (osoba fizyczna, przedsiębiorca, osoba prawna) może reprezentować się samodzielnie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym – nie ma obowiązku korzystania z adwokata ani radcy prawnego. Jednak w praktyce profesjonalna reprezentacja znacząco zwiększa szanse powodzenia sprawy. Postępowanie przed sądem administracyjnym jest formalne i wymaga znajomości procedury p.p.s.a., umiejętności formułowania zarzutów prawnych, analizy przepisów prawa materialnego. Błędy w sporządzeniu skargi (brak konkretnych zarzutów, niewskazanie przepisów naruszonych przez organ, źle sformułowane wnioski) skutkują oddaleniem skargi. Przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (w postępowaniu kasacyjnym) obowiązek reprezentacji przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego w sprawach podatkowych) – strona nie może reprezentować się samodzielnie. Zalecamy skorzystanie z pomocy prawnika już na etapie postępowania przed WSA.

Jeśli organ administracyjny bezczynnie prowadzi postępowanie (nie wydaje decyzji w terminie, nie odpowiada na wnioski, przewleka sprawę), możesz wnieść do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na bezczynność organu. Skargę można wnieść, jeśli: organ nie załatwił sprawy w terminie określonym przepisami (zwykle 1-2 miesiące od złożenia wniosku), organ nie odpowiedział na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa (ponaglenie) w terminie 1 miesiąca. Przed wniesieniem skargi na bezczynność należy wezwać organ do działania (tzw. ponaglenie) – jeśli organ nie zareaguje w ciągu miesiąca, można składać skargę do WSA. Sąd rozpoznając skargę na bezczynność: zobowiązuje organ do wydania decyzji w określonym terminie, zasądza od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną (do 5000 zł) tytułem zadośćuczynienia za przewlekłe postępowanie. Skarga na bezczynność jest wolna od wpisu sądowego (nie płaci się 100/200 zł).