Zachowek – pomoc prawna

Zachowek dla dziecka wynosi połowę (1/2) udziału spadkowego, który przypadłby mu z dziedziczenia ustawowego, jeśli jest pełnoletnie i zdolne do pracy. Jeśli dziecko jest małoletnie lub trwale niezdolne do pracy, zachowek wynosi dwie trzecie (2/3) tego udziału. Przykład: jeśli dziecko dziedziczyłoby z ustawy 1/3 majątku, to jako pełnoletnie otrzyma zachowek 1/6 wartości spadku, a jako małoletnie lub niepełnosprawne - 2/9 wartości spadku.

Roszczenie o zachowek przedawnia się z upływem 5 lat od ogłoszenia testamentu (art. 1007 KC). Ogłoszenie testamentu następuje w sądzie lub u notariusza - od tego dnia liczy się termin 5 lat. Przedawnienie można przerwać przez: wezwanie zobowiązanego do zapłaty (na piśmie), wniesienie pozwu do sądu, uznanie roszczenia przez zobowiązanego. Po przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo przez kolejne 5 lat.

Tak, możesz dochodzić zachowku, jeśli wartość tego, co otrzymałeś z testamentu, jest niższa niż należny Ci zachowek. W takim przypadku masz prawo żądać dopłaty do wysokości zachowku. Przykład: jeśli Twój zachowek wynosi 100 000 zł, a z testamentu otrzymałeś 40 000 zł, możesz dochodzić dopłaty 60 000 zł. Wartość otrzymanego z testamentu odlicza się od należnego zachowku.

Do zapłaty zachowku zobowiązani są spadkobiercy testamentowi (osoby powołane do spadku w testamencie) oraz - w określonych przypadkach - osoby obdarowane przez spadkodawcę za życia (art. 1000 KC). Jeśli spadkobierców jest kilku, każdy odpowiada proporcjonalnie do wartości swojego udziału w spadku. Jeśli majątek otrzymany przez spadkobierców nie wystarcza na pokrycie zachowku, można dochodzić go od osób, które otrzymały darowizny od spadkodawcy w ciągu ostatnich 10 lat przed śmiercią.

Tak, darowizny otrzymane od spadkodawcy za jego życia zmniejszają należny zachowek. Wartość otrzymanych darowizn odlicza się od obliczonego zachowku (art. 1000 KC). Ważne: darowizny zwykłe (drobne prezenty, pomoc w trudnej sytuacji) nie podlegają odliczeniu. Doliczane są darowizny znacznej wartości: mieszkania, działki, samochody, większe sumy pieniędzy. Darowizny wycenia się według ich wartości z chwili darowania, a nie z chwili śmierci darczyńcy.

Postępowanie sądowe o zachowek trwa średnio 1,5-3 lata od wniesienia pozwu do prawomocnego wyroku. I instancja zajmuje zazwyczaj 12-24 miesięcy, w zależności od złożoności sprawy, konieczności powołania biegłego do wyceny majątku i obciążenia sądu. Jeśli strona wniesie apelację, II instancja trwa dodatkowo 6-12 miesięcy. Sprawy, w których strony szybko dostarczą dokumenty i nie będzie sporów co do wyceny, mogą zakończyć się w rok. Najbardziej skomplikowane - z licznymi nieruchomościami, ukrytym majątkiem i konfliktami - mogą trwać nawet 4-5 lat.

Tak, spadkodawca może wydziedziczyć dziecko (zstępnego) i pozbawić go prawa do zachowku, ale tylko z ściśle określonych przyczyn wskazanych w art. 1008 KC: (1) rażąca niewdzięczność wobec spadkodawcy (np. znęcanie, pobicie, ciężkie obelgi), (2) uporczywe niedopełnianie obowiązków rodzinnych wobec spadkodawcy (całkowity brak kontaktu, odmowa pomocy w chorobie), (3) prowadzenie przez zstępnego nieuczciwego życia (skazanie za przestępstwo umyślne, alkoholizm). Wydziedziczenie musi być zawarte w testamencie i wskazywać konkretną przyczynę. Sama niechęć czy konflikt rodzinny nie wystarczą do wydziedziczenia.

Nie, zachowek nie przysługuje konkubentowi ani partnerowi z nieformalnego związku, niezależnie od czasu trwania tego związku. Prawo do zachowku mają wyłącznie: małżonek (wdowa/wdowiec), dzieci (zstępni) i rodzice spadkodawcy. Konkubent może odziedziczyć jedynie, jeśli został wskazany w testamencie - ale nie ma ustawowego prawa do zachowku. Dotyczy to także związków partnerskich, które nie zostały sformalizowane jako małżeństwo.

Nie, nie można zrzec się prawa do zachowku za życia spadkodawcy (art. 1048 KC). Wszelkie umowy, w których osoba uprawniona zrzeka się zachowku przed śmiercią spadkodawcy, są nieważne. Jest to ochrona przed wywieraniem presji na potencjalnych spadkobierców. Wyjątek: można zrzec się dziedziczenia w formie aktu notarialnego (art. 1048 § 1 KC) - wtedy nie nabywa się ani spadku, ani prawa do zachowku. Zrzeczenie się dziedziczenia jest nieodwołalne i wiąże również zstępnych osoby zrzekającej się.

Koszty sprawy o zachowek składają się z: (1) Opłaty sądowej od pozwu - 5% wartości roszczenia, min. 30 zł, max. 100 000 zł. Przykład: przy zachowku 100 000 zł opłata wyniesie 5 000 zł. (2) Koszty opinii biegłego rzeczoznawcy (wycena nieruchomości) - zazwyczaj 1 500-3 000 zł, zaliczka wpłacana przez powoda. (3) Wynagrodzenie adwokata - zależne od wartości sprawy i stopnia skomplikowania, zwykle 3 000-15 000 zł plus VAT. (4) Inne koszty: opłaty notarialne, wyciągi z ksiąg wieczystych, tłumaczenia dokumentów. Łącznie przy zachowku 100 000 zł należy liczyć się z kosztami 10 000-25 000 zł. Strona wygrywająca odzyskuje część kosztów od przegrywającego.