Władza rodzicielska

Władza rodzicielska to kompleksowy zestaw praw i obowiązków przyznanych rodzicom przez prawo, regulowany przepisami art. 92-112 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z art. 95 § 1 k.r.o., władza rodzicielska obejmuje obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do wychowania dziecka, z poszanowaniem jego godności i praw. Władza rodzicielska obejmuje w szczególności: prawo do reprezentowania dziecka w sprawach cywilnych i administracyjnych, prawo do zarządzania majątkiem dziecka, obowiązek pieczy nad osobą dziecka (zapewnienie mieszkania, wyżywienia, opieki zdrowotnej, edukacji), prawo do wychowania dziecka zgodnie z własnymi przekonaniami, moralnymi i religijnymi, obowiązek współdziałania z dzieckiem w zależności od stopnia jego dojrzałości, obowiązek troski o fizyczny i duchowy rozwój dziecka. Władza rodzicielska stanowi konstytucyjnie chronione prawo rodziców, ale jej wykonywanie musi zawsze być zgodne z dobrem dziecka. Jeśli rodzice nadużywają władzy rodzicielskiej lub w sposób rażący zaniedbują swoje obowiązki, sąd może ograniczyć lub pozbawić ich władzy rodzicielskiej.

Pozbawienie władzy rodzicielskiej to najsurowszy środek ingerencji sądu w prawa rodzicielskie, stosowany w wyjątkowych sytuacjach, gdy dobro dziecka jest poważnie zagrożone. Zgodnie z art. 111 k.r.o., sąd może pozbawić rodziców władzy rodzicielskiej, jeżeli: władza rodzicielska nie może być wykonywana z powodu trwałej przeszkody (np. długotrwała choroba psychiczna, pobyt w więzieniu, zaginięcie rodzica), rodzice nadużywają władzy rodzicielskiej (przemoc fizyczna, psychiczna, wykorzystywanie seksualne dziecka, zmuszanie do działań sprzecznych z prawem), rodzice w sposób rażący zaniedbują swoje obowiązki względem dziecka (brak opieki, zaniedbywanie zdrowia, edukacji, rozwoju emocjonalnego dziecka, pozostawianie dziecka samemu sobie). Pozbawienie władzy rodzicielskiej następuje także w przypadkach: alkoholizmu, narkomanii lub innych uzależnień rodziców, które zagrażają dobru dziecka, braku zainteresowania dzieckiem, opuszczenia dziecka, poważnego zagrożenia dla bezpieczeństwa lub zdrowia dziecka. Rodzic pozbawiony władzy rodzicielskiej traci wszelkie prawa do decydowania o dziecku, jednak nie traci automatycznie prawa do kontaktu z dzieckiem (chyba że sąd wyraźnie tego zakazał) oraz nadal ma obowiązek alimentacyjny.

Tak, przywrócenie władzy rodzicielskiej jest możliwe, jeśli ustaną przyczyny, które doprowadziły do jej pozbawienia. Zgodnie z art. 111 § 3 k.r.o., jeżeli przyczyny pozbawienia władzy rodzicielskiej odpadły, sąd opiekuńczy władzę rodzicielską przywraca. Przywrócenie władzy rodzicielskiej wymaga wykazania przez rodzica, że: przyczyny pozbawienia władzy rodzicielskiej odpadły (np. rodzic wyleczył się z uzależnienia, zakończył odbywanie kary pozbawienia wolności, poprawił warunki życiowe, zerwał z przemocą), rodzic jest w stanie właściwie wypełniać obowiązki rodzicielskie, przywrócenie władzy rodzicielskiej jest zgodne z dobrem dziecka. Sąd prowadzi postępowanie dowodowe, zasięga opinii kuratora sądowego, który przeprowadza wywiad środowiskowy u rodzica i dziecka, oraz może zasięgnąć opinii biegłego psychologa lub pedagoga. Sąd wysłuchuje także dziecko, jeśli jego wiek i dojrzałość na to pozwalają. Przywrócenie władzy rodzicielskiej jest procesem wieloetapowym i wymaga często najpierw stopniowego rozszerzania kontaktów z dzieckiem, a następnie ograniczenia władzy rodzicielskiej, zanim dojdzie do pełnego przywrócenia. Warto skorzystać z pomocy adwokata, który pomoże w przygotowaniu wniosku i przeprowadzeniu postępowania.

Opieka naprzemienna (opieka naprzemiennie sprawowana) to model wykonywania władzy rodzicielskiej, w którym dziecko mieszka naprzemiennie z obojgiem rodziców, spędzając porównywalną ilość czasu z każdym z nich. Reforma z 2025 roku wzmacnia preferencję dla opieki naprzemiennej, gdy jest to zgodne z dobrem dziecka. Sąd może orzec opiekę naprzemienną, jeśli spełnione są następujące warunki: oboje rodzice są w stanie współpracować w sprawach dotyczących dziecka i komunikować się bez konfliktów, odległość między miejscami zamieszkania rodziców nie utrudnia dziecku kontynuacji nauki, utrzymania kontaktów towarzyskich i aktywności pozaszkolnych, oboje rodzice są zaangażowani w opiekę i wychowanie dziecka oraz mają odpowiednie warunki mieszkaniowe, opieka naprzemienna jest zgodna z dobrem dziecka, jego potrzebami i preferencjami (jeśli dziecko jest w wieku pozwalającym na wyrażenie opinii). Opieka naprzemienna może przybierać różne formy, np.: tygodniowa (dziecko mieszka tydzień u jednego rodzica, tydzień u drugiego), dwutygodniowa, podział 3-4 dni, inne modele dostosowane do indywidualnych potrzeb rodziny. Opieka naprzemienna wymaga dobrej komunikacji i współpracy rodziców, gdyż oboje rodzice muszą podejmować wspólnie decyzje dotyczące dziecka i koordynować opiekę.

Kontakty z dzieckiem po rozwodzie mogą być ustalone dobrowolnie przez rodziców w drodze porozumienia lub przez sąd w wyroku rozwodowym lub w odrębnym postępowaniu. Zgodnie z art. 113 § 1 k.r.o., rodzice mają prawo i obowiązek utrzymywania kontaktów z dzieckiem, a dziecko ma prawo do kontaktu z obojgiem rodzicami. Prawo do kontaktu z dzieckiem jest niezależne od posiadania władzy rodzicielskiej - nawet rodzic pozbawiony władzy rodzicielskiej może mieć prawo do kontaktu z dzieckiem, jeśli nie jest to sprzeczne z dobrem dziecka. Sąd ustalając kontakty z dzieckiem określa: częstotliwość i czas trwania spotkań (np. co dwa tygodnie w sobotę i niedzielę od godz. 10:00 do 18:00, jeden dzień w tygodniu), miejsce spotkań (w miejscu zamieszkania dziecka, rodzica, w miejscu neutralnym), formę kontaktów (spotkania bezpośrednie, kontakty telefoniczne, korespondencja mailowa, wideorozmowy), możliwość zabierania dziecka na wakacje, święta (np. połowa ferii zimowych i letnich, naprzemienne święta Bożego Narodzenia i Wielkanocy). Przy ustalaniu kontaktów sąd kieruje się przede wszystkim dobrem dziecka, uwzględniając wiek dziecka, jego potrzeby emocjonalne, relacje z obojgiem rodziców oraz możliwości organizacyjne rodziców. Reforma z 2025 roku promuje rozszerzanie kontaktów i wspieranie relacji dziecka z obojgiem rodziców.

Jeśli drugi rodzic nie realizuje ustalonych przez sąd kontaktów z dzieckiem, można podjąć kilka działań. Po pierwsze, warto spróbować polubownie rozwiązać problem poprzez rozmowę, mediację lub interwencję kuratora sądowego. Jeśli to nie przynosi rezultatów, można złożyć do sądu rejonowego - wydziału rodzinnego i nieletnich wniosek o egzekucję kontaktów z dzieckiem. Sąd może zastosować środki egzekucyjne, takie jak: nakazanie zapłaty sumy pieniężnej na rzecz rodzica uprawnionego do kontaktów (kara pieniężna za każde naruszenie kontaktów), zmianę postanowienia o kontaktach (np. rozszerzenie kontaktów, zmiana formy kontaktów), w skrajnych przypadkach - zmianę orzeczenia o władzy rodzicielskiej i powierzenie opieki nad dzieckiem rodzicowi, który wspiera kontakty dziecka z drugim rodzicem. Zgodnie z art. 598^15 Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli zobowiązany nie wykonuje obowiązku utrzymywania kontaktów z dzieckiem, sąd na wniosek uprawnionego nakaże zobowiązanemu zapłatę określonej sumy pieniężnej za każde naruszenie. W przypadku uporczywego utrudniania kontaktów przez rodzica sprawującego opiekę nad dzieckiem, może to stanowić podstawę do ograniczenia władzy rodzicielskiej lub zmiany orzeczenia o opiece nad dzieckiem. Warto skorzystać z pomocy adwokata, który pomoże w skutecznej egzekucji kontaktów.

Dziecko ma prawo do wyrażenia swojej opinii w sprawach dotyczących jego osoby, w tym w kwestii, z którym rodzicem chce mieszkać, jednak ostateczna decyzja należy do sądu, który kieruje się przede wszystkim dobrem dziecka. Zgodnie z art. 95a k.r.o., sąd wysłuchuje małoletniego, który jest w stanie samodzielnie wyrazić swoją opinię i który ma rozeznanie. W praktyce oznacza to, że dzieci starsze (zazwyczaj od 13. roku życia, ale także młodsze) są wysłuchiwane przez sąd, a ich opinia jest brana pod uwagę przy podejmowaniu decyzji o władzy rodzicielskiej i miejscu zamieszkania. Wysłuchanie dziecka odbywa się zazwyczaj w obecności kuratora sądowego, psychologa lub pedagoga, w warunkach dostosowanych do wieku i dojrzałości dziecka, tak aby dziecko czuło się swobodnie i bezpiecznie. Sąd bierze pod uwagę opinię dziecka, jednak nie jest nią bezwzględnie związany - decyzja sądu musi zawsze być zgodna z dobrem dziecka, nawet jeśli jest inna niż wyrażona przez dziecko. Sąd ocenia, czy opinia dziecka jest wyrazem jego prawdziwych uczuć i potrzeb, czy też jest wynikiem wpływu jednego z rodziców, manipulacji lub innych czynników. Im starsze i bardziej dojrzałe dziecko, tym większą wagę ma jego opinia, ale sąd zawsze dokona całościowej oceny sytuacji.

Czas trwania postępowania o władze rodzicielską zależy od rodzaju sprawy i stopnia jej skomplikowania. Sprawy o ustalenie kontaktów z dzieckiem lub ograniczenie władzy rodzicielskiej w ramach postępowania rozwodowego zazwyczaj trwają od 6 miesięcy do 1,5 roku, w zależności od obciążenia sądu i konieczności przeprowadzenia postępowania dowodowego. Sprawy o pozbawienie władzy rodzicielskiej, które wymagają przeprowadzenia szczegółowego postępowania dowodowego, wywiadów środowiskowych, opinii biegłych psychologów i pedagogów, mogą trwać od 1 roku do 2-3 lat. Sprawy o przywrócenie władzy rodzicielskiej również wymagają czasu, gdyż sąd musi zbadać, czy przyczyny pozbawienia władzy rodzicielskiej odpadły i czy przywrócenie jest zgodne z dobrem dziecka - postępowanie może trwać od 1 roku do 2 lat. Czynniki wpływające na długość postępowania to: złożoność sprawy (liczba dzieci, zakres żądań, konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego), stopień konfliktu między rodzicami, obciążenie sądu innymi sprawami, konieczność zasięgnięcia opinii biegłych (psychologów, pedagogów), czas oczekiwania na wywiady środowiskowe i opinie kuratorów sądowych. W sprawach pilnych, gdy dobro dziecka jest poważnie zagrożone, sąd może wydać postanowienie tymczasowe regulujące sytuację dziecka do czasu zakończenia postępowania.

Tak, orzeczenie o władzy rodzicielskiej może być zmienione, jeśli zmieniły się okoliczności lub wymaga tego dobro dziecka. Zgodnie z art. 107 i 113 k.r.o., sąd może w każdym czasie zmienić orzeczenie dotyczące władzy rodzicielskiej, kontaktów z dzieckiem lub sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej, jeżeli wymaga tego dobro dziecka. Zmiana orzeczenia może nastąpić na wniosek jednego z rodziców, kuratora sądowego, prokuratora lub z urzędu przez sąd. Przesłanki do zmiany orzeczenia o władzy rodzicielskiej mogą obejmować: zmianę okoliczności życiowych rodziców (np. poprawa lub pogorszenie warunków mieszkaniowych, sytuacji materialnej, stanu zdrowia), zmianę relacji między dzieckiem a rodzicami (np. pogorszenie relacji z rodzicem sprawującym opiekę, poprawa relacji z drugim rodzicem), naruszanie przez jednego z rodziców obowiązków wynikających z władzy rodzicielskiej (np. zaniedbywanie dziecka, utrudnianie kontaktów), zmianę potrzeb dziecka związaną z jego wiekiem i rozwojem, preferencje dziecka (jeśli dziecko osiągnęło odpowiedni stopień dojrzałości). Sąd prowadzi postępowanie dowodowe, zasięga opinii kuratora sądowego oraz może zasięgnąć opinii biegłych psychologów lub pedagogów. Zmiana orzeczenia o władzy rodzicielskiej może dotyczyć powierzenia opieki nad dzieckiem drugiemu rodzicowi, orzeczenia opieki naprzemiennej, zmiany zakresu władzy rodzicielskiej, zmiany kontaktów z dzieckiem.

Postępowania dotyczące władzy rodzicielskiej, kontaktów z dzieckiem oraz spraw opiekuńczych przed sądami rejonowymi w Oleśnie, Kluczborku lub Lublińcu są zwolnione z opłat sądowych, co oznacza, że nie ma opłaty za złożenie wniosku lub pozwu w tych sprawach. Jest to zgodne z zasadą ochrony dobra dziecka i zapewnieniem dostępności do wymiaru sprawiedliwości w sprawach rodzinnych. Jednak jeśli postępowanie o władze rodzicielską jest prowadzone w ramach postępowania rozwodowego, opłata sądowa od pozwu o rozwód wynosi 600 zł (z czego 300 zł jest zwracane po wyroku, jeśli rozwód odbywa się za zgodą stron). Koszty obsługi prawnej (wynagrodzenie adwokata) w sprawach dotyczących władzy rodzicielskiej zależą od zakresu usług i złożoności sprawy. Zazwyczaj wynagrodzenie adwokata wynosi od 2 000 do 5 000 zł za kompleksową obsługę sprawy o władze rodzicielską, włącznie z reprezentacją przed sądem, przygotowaniem pism procesowych i uczestnictwem w rozprawach. W przypadku spraw szczególnie skomplikowanych, wymagających opinii biegłych psychologów lub pedagogów, koszty mogą być wyższe. Opinie biegłych są zazwyczaj finansowane przez sąd z budżetu państwa. Oferuję konkurencyjne stawki i możliwość rozłożenia płatności na raty. Kontakt: 535 787 808.